Boş Bir Vadide Çalınan Binlerce Hayat
1995 yılının Temmuz ayında, Avrupa’nın ortasında, tüm dünyanın gözleri önünde bir halk sessizce katledildi. Srebrenitsa’da yaşananlar, yalnızca savaşın değil, görmezden gelmenin de bir trajediye nasıl dönüştüğünün en açık örneğiydi. Aradan geçen 30 yıla rağmen, kayıpların acısı dinmedi; çünkü o gün kaybedilen sadece insanlar değil, insanlık duygusunun kendisiydi.
Güvenli Bölge Denilen Tuzak
Bosna Savaşı sırasında Birleşmiş Milletler tarafından “güvenli bölge” ilan edilen Srebrenitsa’da, yaklaşık 40 bin Boşnak Müslüman yaşıyordu. Ancak bu sözde koruma, 11 Temmuz 1995’te büyük bir ihanete dönüştü. General Ratko Mladiç komutasındaki Bosna Sırp güçleri, Hollandalı barış gücü askerlerinin kontrolündeki BM yerleşkesine girerek kasabayı kuşattı.
Kadınlar ve çocuklar otobüslere bindirilerek uzaklaştırıldı. Geriye kalan erkekler ve erkek çocuklar ise toplanarak öldürüldü. Sadece birkaç gün içinde 8 binden fazla kişi katledildi. Binlercesinin cesedi hâlâ ya bulunamadı ya da tanımlanamadı.
Mezarlığın Sıralı Taşları
Bugün Srebrenitsa’da, Potoçari Anıt Mezarlığı’nın yamacında dizili sade beyaz taşlar, yaşanan kıyımın sessiz tanıkları olarak duruyor. Her yıl düzenlenen anmalarda yeni bulunan kurbanların kimlikleri tespit edildikçe, mezarlık yeni definlerle genişliyor.
Bu yıl, soykırımın 30. yılı dolayısıyla düzenlenen törenlerde sadece hayatını kaybedenler değil, hayatta kalanların sessiz tanıklıkları da yankı buldu. Çünkü Srebrenitsa yalnızca bir mezarlık değil, hâlâ yaşayan bir hafıza.
Sessizlik İçinde Yükselen Söz
Srebrenitsa’da hayatını kaybedenlerin anneleri, eşleri ve çocukları her yıl aynı sözleri tekrarlıyor:
“Unutmadık. Unutturmayacağız.”
Bu cümle, artık sadece bir yas değil; kolektif bir direnişin, geçmişi inkâr etmeye karşı gösterilen sessiz ama güçlü bir duruşun ifadesi.
Soykırımın Ardından Değişen Demografi
Savaş öncesi büyük çoğunluğu Boşnak olan Srebrenitsa’da bugün Sırplar çoğunlukta. Bosna-Hersek’in savaş sonrası Sırp Cumhuriyeti ve Bosna-Hersek Federasyonu olmak üzere ikiye bölünmesiyle kasabanın sosyolojik yapısı da tamamen değişti. Boşnakların büyük bir kısmı geri dönmedi, dönemedi.
Srebrenitsa: Sadece Bir Yer Değil
Srebrenitsa artık yalnızca bir kasaba adı değil. Hafızanın, direnişin ve adını koymaya çekinilen gerçeklerin sembolü. 30 yıl geçse de hâlâ yanıtı verilemeyen bir soru gibi orada duruyor:
“Dünya neden sessizdi?”
